ผมนายปรีชา วัชระนัย ในฐานะผู้ช่วย คณะทำงาน รัฐมนตรีกระทรวงแรงงาน ผมได้มีโอกาสเข้าร่วมประชุมกับทีมงานพี่ๆ ไรเดอร์ 3-4 ครั้ง ผมขอเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของไรเดอร์ในปัจจุบัน มีการขับเคลื่อนและนำเสนอจากหลายภาคส่วน ทั้งจากกลุ่มไรเดอร์เอง หน่วยงานรัฐ และนักวิชาการ โดยแบ่งออกเป็น 3 ด้านหลัก ดังนี้ครับ
1. การกำหนดราคากลางและค่ารอบขั้นต่ำ
- การคำนวณต้นทุนจริง: เสนอให้ภาครัฐ (เช่น กระทรวงดิจิทัลฯ หรือ ETDA) ร่วมมือกับกระทรวงแรงงาน คำนวณต้นทุนแฝงทั้งหมด (ค่าน้ำมัน ค่าเสื่อมสภาพรถ ค่าอินเทอร์เน็ต) เพื่อกำหนด “ค่ารอบขั้นต่ำ” ที่เป็นธรรม
- ระบบปรับตามระยะทางและเวลา: ค่ารอบควรแปรผันตามราคาน้ำมัน ณ ช่วงเวลานั้น และมีค่าเสี่ยงภัยเพิ่มในช่วงเวลาที่ฝนตกหนักหรือการจราจรติดขัดหนาแน่น
2. การคุ้มครองแรงงานและจัดสวัสดิการ
- การขึ้นทะเบียนไรเดอร์: จัดทำฐานข้อมูลไรเดอร์อย่างเป็นระบบ เพื่อให้เข้าถึงการช่วยเหลือจากภาครัฐได้ง่ายขึ้น
- ขยายสิทธิประกันสังคม: ผลักดันให้ไรเดอร์เข้าสู่ระบบประกันสังคม (เช่น มาตรา 40) โดยให้แพลตฟอร์มร่วมสมทบเงินเข้ากองทุน เพื่อให้ไรเดอร์มีสิทธิประโยชน์ด้านการรักษาพยาบาล เงินชดเชยรายได้ และบำนาญ
- ประกันอุบัติเหตุภาคบังคับ: กำหนดให้ทุกแพลตฟอร์มต้องทำประกันอุบัติเหตุคุ้มครองไรเดอร์ตั้งแต่นาทีแรกที่กดรับงานจนจบงาน โดยไม่มีเงื่อนไขซ่อนเร้น
3. การกำกับดูแลแพลตฟอร์มและระบบจัดสรรงาน
- ลดค่าคอมมิชชัน (GP): ควบคุมเพดานค่าธรรมเนียมที่แพลตฟอร์มเรียกเก็บจากร้านค้า เพื่อไม่ให้เกิดการกดราคาค่ารอบของไรเดอร์ต่อเป็นทอดๆ
- ตรวจสอบอัลกอริทึม: ออกกฎหมายให้แพลตฟอร์มเปิดเผยหลักเกณฑ์การกระจายงานอย่างโปร่งใส ป้องกันการ “ปิดระบบ” หรือ “แบน” ไรเดอร์โดยไม่มีเหตุผลอันควรหรือไม่มีกระบวนการอุทธรณ์ที่ชัดเจน
ในต่างประเทศมีการตื่นตัวเรื่องนี้อย่างมากครับ โดยหลายประเทศเปลี่ยนมุมมองจากเดิมที่มองไรเดอร์เป็นเพียง “พาร์ทเนอร์อิสระ” มาเป็น “การคุ้มครองในฐานะลูกจ้าง” หรือมีสถานะกึ่งลูกจ้าง เพื่อให้พวกเขาเข้าถึงสิทธิแรงงานพื้นฐานได้จริง
ความเคลื่อนไหวระดับสากลที่น่าจับตา
-
- สหภาพยุโรป (EU Platform Work Directive): มีการผ่านกฎหมายร่วมกัน ซึ่งกำหนดให้ประเทศสมาชิกต้องนำไปปรับใช้ภายในธันวาคม 2026 กฎหมายนี้เน้น พลิกภาระการพิสูจน์ ให้เป็นของแพลตฟอร์ม หากบริษัทอ้างว่าไรเดอร์เป็นคนงานอิสระ บริษัทต้องหาหลักฐานมาหักล้างเอง ไม่ใช่ปล่อยให้ไรเดอร์ไปฟ้องร้องหัวซุกหัวซุน
- กฎหมายไรเดอร์สเปน (Riders’ Law): สเปนเป็นผู้บุกเบิกรายแรกๆ ที่ออกกฎหมายบังคับให้แพลตฟอร์มส่งอาหารต้องบรรจุไรเดอร์ทุกคนเป็นพนักงานที่มีสัญญาจ้างถาวร
จะเห็นได้ว่าในระดับสากลเน้นผลักดันให้ ทุนขนาดใหญ่ (แพลตฟอร์ม) เป็นผู้ร่วมแบกรับต้นทุนชีวิตและความเสี่ยง แทนที่จะปล่อยให้ไรเดอร์รายย่อยแบกรับรับภาระอยู่ฝ่ายเดียวเหมือนในประเทศไทยครับ
ปรีชา วัชระนัย
ผู้ช่วย คณะทำงาน รัฐมนตรีกระทรวงแรงงาน
นายกสมาคมผู้สื่อข่าวอาสาสมัคร
ผู้ชำนาญการ สมาชิกวุฒิสภา
