(*)พระสงฆ์เป็นผู้ประพฤติดีปฏิบัติชอบเป็นหลักสำคัญมาก ในการสืบต่อพระพุทธศาสนา ซึ่งได้รับการเคารพยกย่องอย่างสูงโดยจัดเข้าเป็นส่วนหนึ่งของพระรัตนตรัย คือ พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ คุณของพระสงฆ์โดยสรุปมี ๙ ประการ เรียกว่า “สังฆคุณ” คือ
- สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
แปลว่า : พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าปฏิบัติดีแล้ว หมายถึง พระสงฆ์สาวกผู้ปฏิบัติตามทางสายกลาง (มัชฌิมปฏิปทา) ไม่หย่อนนัก ไม่ตึงนัก ปฏิบัติไม่ถอยหลัง ปฏิบัติกลมเกลียวกับพระศาสดา ไม่ปฏิบัติเป็นปฏิปักษ์ต่อกัน - อุชุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
แปลว่า : พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเข้าเป็นผู้ปฏิบัติตรง หมายถึง ไม่ปฏิบัติเป็นคนลวงโลก ไม่มีมายาสาไถย ปฏิบัติมุ่งตรงต่อข้อปฏิบัติอันยังสัตว์ให้ถึงซึ่งพระนิพพาน ปฏิบัติตรงต่อพระศาสดา และเพื่อนพระสาวกด้วยกัน ไม่มีข้อลี้ลับที่จะปิดบังอำพรางไว้ในใจ - ญายปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
แปลว่า : พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ปฏิบัติถูกทาง หมายถึง ปฏิบัติไม่ผิดเพี้ยนไปจากหลักคำสอนของพระศาสดา ไม่ผิดไปจากธรรมเนียมอันดีงาม ปฏิบัติถูกต้องตามระเบียบแบบแผนที่ถูกต้องตามพระธรรมวินัย - สามีจิปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
แปลว่า : พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ปฏิบัติสมควร หมายถึง สมควรที่จะได้รับความเคารพนับถือ เป็นผู้ปฏิบัติตั้งอยู่ในศีลสังวร ปฏิบัติเป็นผู้ตื่นอยู่ คือรู้อยู่ถึงเหตุการณ์อันเป็นไปอยู่ ไม่งมงาย, รู้จักประพฤติกิริยาสำรวมระวังทางกาย และวาจาต่อผู้อื่นโดย สำรวมใจไม่ทะนงตนมีใจหนักแน่นเผื่อแผ่, มีใจกว้างไม่คับแคบเห็นแก่ตัว - อาหุเนยฺโย แปลว่า : เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย
หรือผู้ควรแก่ของคำนับ หมายถึง เป็นผู้ที่สมควรได้รับของถวาย และได้รับการแสดงความเคารพ ด้วยเครื่องสักการะเนื่องในวาระต่าง ๆ - ปาหุเนยฺโย แปลว่า : เป็นผู้ควรแก่การต้อนรับ
หมายถึง พระสงฆ์สาวกเป็นผู้ที่ปฏิบัติดี ปฏิบัติตรง ปฏิบัติถูกทาง และเป็นผู้ปฏิบัติสมควรแล้ว ไม่ว่าท่านจะโคจรไปสู่ที่ใด ย่อมยังประโยชน์สุขและประโยชน์เกื้อกูลให้เกิด ณ ที่นั้น ผู้ที่เลื่อมใสจึงเปิดประตูบ้านต้อนรับด้วยความปีติยินดีที่ได้พบเห็น อันถือเป็นมงคลในชีวิตอย่างหนึ่ง - ทกฺขิเณยฺโย แปลว่า : เป็นผู้ควรแก่ทักษิณาทาน
หมายถึง พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นผู้บริสุทธิ์ สมควรที่จะได้รับของบริจาคทาน (ทักษิณาทาน) และจะต้องได้รับผลดีอย่างแน่นอน - อญฺชลิกรณีโย แปลว่า : เป็นผู้ควรแก่การกราบไหว้
หมายถึง พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ประพฤติดีปฏิบัติชอบนั้น เป็นผู้บริสุทธิ์ บริบูรณ์ด้วยศีลธรรม ตั้งตนประพฤติปฏิบัติเคร่งครัดตามพระธรรมวินัย เมื่อเป็นเช่นนี้ ย่อมตั้งอยู่ในฐานะที่ควรแก่กระทำอัญชลีคือการกราบไหว้ให้ความเคารพ ยกย่อง - อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส แปลว่า : เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ไม่มีเนื้อนาบุญอื่นยิ่งกว่า หมายถึง พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นผู้ประพฤติดี ปฏิบัติชอบ ปฏิบัติถูกทาง ปฏิบัติสมควร และเป็นผู้บริสุทธิ สมควรได้รับการกราบไหว้บูชาแล้วการบริจาคทานแก่ท่านย่อมมีอานิสงส์มาก ดุจผืนนาที่มีดินดีสมบูรณ์ด้วยปุ๋ยอันเป็นธาติอินทรีย์ เมล็ดพืชที่หว่านหรือปลูกลงบนผืนดินนี้ ย่อมผลิตผลอย่างสมบูรณ์เต็มเม็ดเต็มหน่วย พระสงฆ์สาวกเหล่านี้จึงเป็นปฏิคาหก (ผู้รับ) ที่ยอดเยี่ยม เป็นที่ปลูกฝังความดีงามและเป็นที่รักษาไว้ซึ่งความดีงามทั้งปวง
(*)พระสงฆ์สาวกที่มาในบทสังฆคุณ 9 บทนี้ ท่านหมายเอา *พระอริยบุคคล* 4 คู่ 8 บุคคล ซึ่งท่านเหล่านี้ล้วนตั้งอยู่ในมรรคผลทั้งสิ้น คือ
คู่ที่ 1 คือ พระโสดาปัตติมรรค / พระโสดาปัตติผล
คู่ที่ 2 คือ พระสกทาคามิมรรค / พระสกทาคามิผล
คู่ที่ 3 คือ พระอนาคามิมรรค / พระอนาคามิผล
