“คนไร้บ้านกับการต้องอยู่อย่างคนไม่มีสิทธิ์ ในสถานการณ์โควิด – 19”

.
คนไร้บ้านในสถานการณ์โควิดนั้น นับเป็นกลุ่มคนที่ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง โดยที่พวกเขานั้น ไร้ศักยภาพในการปกป้องตัวเอง แรงกระแทกจึงมาเต็มมาแรง ส่งผลให้คุณภาพชีวิตที่แย่อยู่แล้ว ยิ่งเสื่อมทรุดเข้าไปใหญ่ จากการลงไปทำงานช่วยเหลือและเก็บข้อมูลในช่วงของโควิดระลอก 3 เราพบการเข้าไม่ถึงการปกป้องป้องกันที่พวกเขาควรได้จากรัฐในชื่อ มาตราการเยียวยา อยู่มากพอควร
.
1. โควิดรอบนี้เราพบคนไร้บ้านหน้าใหม่ที่เพิ่งมาอยู่ได้ไม่ถึง 2 ปี ถ้าคิดเป็นเปอร์เซ็นต์จะอยู่ที่ 60% ของคนไร้บ้านทั้งหมดที่เราสำรวจคือ 285 คน
.
2. ในส่วนคนไร้บ้านหน้าใหม่นั้นมีเกินกว่าครึ่ง (59%) ซึ่งสาเหตุการไร้บ้านของเขา เกิดจากแรงกระแทกของสถานการณ์โควิดเป็นสำคัญ และโควิดระลอก 3 นับเป็นแรงกระแทกหนักหน่วงที่สุด ที่ทำให้ผู้คนต้องหลุดจากระบบครอบครัว การงาน มาใช้ชีวิตไร้บ้านในพื้นที่สาธารณะ
.
3. ถ้าพูดถึงคนไร้บ้านหน้าใหม่แล้วย้อนกลับไปเทียบกับการสำรวจคนไร้บ้านในปี 2558 นั้น เราพบว่ามีคนไร้บ้านเพิ่มขึ้นขึ้นจากในปี 2558 ถึง 2 เท่าตัว แน่นอนว่าโควิดมีส่วนสำคัญกับการก้าวกระโดดของจำนวนคนไร้บ้านอย่างปฏิเสธไม่ได้
.
4. คนไร้บ้านมากกว่าครึ่งอยู่ในช่วงวัยกลางคน ซึ่งมีอายุ ระหว่าง 40 – 59 ปี คิดเป็น 56% รองลงมาคือ ผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป คิดเป็น 30% ซึ่งหมายความว่า คนไร้บ้านที่อายุระหว่าง 40-59 ปี นั้นเป็นช่วงอายุที่อยู่ในวัยแรงงานตอนปลายแล้ว คนกลุ่มนี้หากเกิดการตกงานอย่างกะทันหัน พวกเขาจะยากต่อการสมัครงานหรือเข้าสู่การแข่งขันภายใต้ตลาดแรงงานได้ และเมื่อรวมกับจำนวนผู้สูงอายุซึ่งไม่สามารถอยู่ในวัยแรงงานได้แล้ว พบรวมกันมากถึง 86% ซึ่งนั้นหมายความว่าคนไร้บ้านเกือบทั้งหมด แทบจะหมดโอกาสในการเข้าสู่ตลาดแรงงานได้อีก
.
5. เมื่อออกมาเป็นคนไร้บ้านแล้ว และออกมาเป็นคนไร้บ้านในช่วงสถานการณ์โควิดนี้อีกด้วยนั้น สภาวะไร้บ้านนับเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ทำให้คนไร้บ้านเอง ไม่สามารถเข้าถึงการช่วยเหลือเยียวยาต่างๆ ของภาครัฐได้อย่างคนอื่นทั่วไป
.
6. การที่รัฐเปิดช่องทางในการขอรับความช่วยเหลือจากรัฐเพื่อการเยียวยาผู้คนที่ได้รับผลกระทบจากโควิดด้วยโทรศัพท์แบบสมาร์ทโฟนนั้น ในวันที่รัฐประกาศมาตรการและวิธีการเข้าถึงมาตรการ มันเท่ากับรัฐปิดตายประตูนั้นทั้งๆ ที่พวกเขาจดจ่อรอคอยเดินเข้าช่องทางนั้นด้วยความหวัง
.
7. คนไร้บ้านเหมือนรู้สึกว่ารัฐปิดตายประตูการเข้ารับความช่วยเหลือเยียวยาจากสถานการณ์โควิดก็เพราะว่า คนไร้บ้านกว่า 67% นั้นไม่มีมือถือ ที่เหลือที่มีก็เป็นแบบปุ่มกด ที่สภาพก็ไม่ได้พร้อมใช้งานได้เลย
.
8. พอไม่มีมือถือแต่ก็อยากเข้าถึงความช่วยเหลือจากรัฐเหมือนคนอื่น คนไร้บ้านหลายคนก็ต้องไปจ้างให้คนอื่นช่วยทำการลงทะเบียนให้ ช่วงของการลงทะเบียนรับสิทธิ์ช่วยเหลือเยียวยานั้น รัฐได้สร้างให้เกิดอาชีพใหม่เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัว ลูกค้าคือคนไร้บ้านที่อยากลงทะเบียนรับความช่วยเหลือ ผู้ประกอบการคือคนที่มีโทรศัพท์สมาร์ทโฟน สินค้าและบริการคือการลงทะเบียนรับสิทธิ์เข้าถึงการเยียวยา และค่าบริการคือ เงิน 10% จากเงินเยียวยาที่คนไร้บ้านได้มา
.
9. อีกปัญหาสำคัญที่ทำให้คนไร้บ้านไม่สามารถเข้าถึงสิทธิ์ได้ในสถานการณ์ยากลำบากนี้ได้ ก็คือ การที่คนไร้บ้านไม่มีบัตรประชาชน เราพบว่าคนไร้บ้านกว่า 22% ไม่มีบัตรประชาชนติดตัว หลายคนบัตรหาย แต่ไม่ได้ไปทำเพราะการไปทำบัตรมีต้นทุนที่ต้องจ่าย อย่างค่ารถไปกลับ ค่าธรรมเนียมบัตร หรือบางรายบัตรหมดอายุหรือหายแต่ไม่สามารถทำใหม่ได้เพราะชื่อของตัวเองถูกโอนย้ายเข้าไปในทะเบียนบ้านกลาง ถ้าหาบ้านที่มีเลขที่บ้านลงไม่ได้ ก็ไม่ได้ทำบัตรกันต่อไป
.
10. เมื่อช่องทางการรับความช่วยเหลือจากรัฐถูกปิดกั้นด้วยเงื่อนไขที่รัฐสร้างขึ้น มันจึงทำให้คนไร้บ้านเข้าไม่ถึงมาตราการเยียวยาต่างๆ ที่รัฐทำขึ้นได้เลยสักอย่างเดียว ซึ่งมีตัวเลขอยู่ที่ 43% มาตรการเยียวยาที่คนไร้บ้านเข้าถึงมากที่สุดจะเป็น มาตรการเราชนะ ซึ่งเกิดจากการที่ รัฐเปิดช่องทางให้คนไร้บ้านสามารถใช้บัตรประชาชนไปทำการลงทะเบียนได้ และใช้บัตรประชาชนในการใช้ซื้อข้าวของเครื่องใช้ต่างๆ บวกกับมีเจ้าหน้าที่รัฐไปทำการช่วยในการลงทะเบียนถึงพื้นที่ที่คนไร้บ้านอยู่อาศัย จึงทำให้คนไร้บ้านเองสามารถเข้าถึงมาตรการเราชนะได้ ซึ่งอาจบอกได้ว่าถ้ารัฐจัดทำให้มีช่องทางที่เอื้อให้สำหรับคนทุกกลุ่มได้ มันจะทำให้ลดการตกหล่นจากการเข้าไม่ถึงมาตรการช่วยเหลือลดน้อยลงไปอย่างเห็นได้ชัด
.
11. เมื่อพิจารณากลุ่มคนไร้บ้านหน้าใหม่ ที่ต้องมาไร้บ้านจากสาเหตุสถานการณ์โควิด พบว่า 2 ใน 3 ของคนกลุ่มนี้เข้าถึงนโยบายบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ และได้รับการเยียวยาจากมาตรการช่วยเหลือในช่วงสถานการณ์โควิดมาก่อนที่จะออกมาไร้บ้าน ซึ่งนั้นแสดงว่าถึงแม้พวกเขาจะได้รับมาตรการช่วยเหลือจากภาครัฐมาก่อนหน้า แต่นั่นก็ไม่ได้หมายความว่า มาตรการเหล่านี้จะช่วยประคับประคองชีวิตพวกเขา เพื่อไม่ให้เขาต้องออกมาไร้บ้านได้เลย
.
12. คนไร้บ้านที่เข้าไม่ถึงมาตรการการช่วยเหลือจากภาครัฐ ส่วนใหญ่อยู่ในช่วงอายุที่น้อยกว่า 40 ปี ซึ่งพบมากถึง 66%
.
13. คนไร้บ้านหน้าใหม่จำนวนหนึ่งซึ่งอยู่ในวัยแรงงาน ส่วนหนึ่งตอนที่ยังไม่ไร้บ้านไม่เคยได้ลงทะเบียนขอรับความช่วยเหลือจากรัฐอย่างหนึ่งอย่างใดเลย เช่น บัตรคนจน เนื่องจากในช่วงที่ยังมีรายได้และมีที่พักอาศัยนั้น ไม่ได้ต้องการเงินช่วยเหลือจากรัฐแต่อย่างใด แต่เมื่อเกิดอุบัติเหตุชีวิตอย่างไม่คาดคิด ทำให้ไม่สามารถเข้าถึงการช่วยเหลือของรัฐอย่างเช่น บัตรคนจน ซึ่งมีเงื่อนไขในการลงทะเบียนเป็นช่วงๆ ถ้าพลาดการลงทะเบียนครั้งนั้นไปก็ไม่สามารถเข้าถึงสิทธิ์การช่วยเหลือจากรัฐได้ ยิ่งเมื่อมาไร้บ้านก็ยิ่งห่างไกลจากมาตรการการช่วยเหลือของรัฐ ที่มีลักษณะเป็นท่อนๆ เป็นครั้งคราว และเมื่อมาไร้บ้านก็ทำให้ขาดเครื่องมือในการเข้าถึง อย่างเช่น โทรศัพท์ เพราะเขาต้องขายมันไป เพื่อนำเงินมาใช้ในการประคองชีวิต จึงทำให้การเข้าถึงสิทธิ์โดยโทรศัพท์ยิ่งมีความยากลำบากเข้าไปใหญ่
.
14. ดังนั้นจึงเห็นได้ว่าการช่วยเหลือของรัฐในรูปแบบไม่ถ้วนหน้า และทำเป็นแคมเปญๆ ไปนั้น ไม่เหมาะสมอย่างยิ่งกับการจะเป็นตาข่ายรองรับการร่วงหล่นอย่างฉับพลันของประชาชนได้
.
15. สุดท้ายการที่คนไร้บ้านไม่มีโทรศัพท์ ไม่มีบัตรประชาชน และรัฐเองออกแบบการเข้าถึงสิทธิ์ต่างๆ ด้วยการต้องมีสองสิ่งนี้นั้น มันส่งผลให้คนไร้บ้านมีความยากลำบากในการเข้าถึงสิทธิ์อย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นสิทธิ์การดูแลตัวเองในทางเศรษฐกิจ หรือ สิทธิ์ในการดูแลตัวเองให้รอดปลอดภัยในทางสาธารณสุข เช่นที่คนไร้บ้านเอง ไม่สามารถไปเข้ารับการตรวจคัดกรองโควิดได้ หรือแม้แต่การลงทะเบียนเพื่อเข้ารับการฉีดวัคซีนป้องกันโควิดได้ สิ่งเหล่านี้นับเป็นชะตากรรมที่รัฐในขณะนี้ไม่เคยให้ความสนใจว่า ได้ทิ้งใครไปแล้วไม่น้อยให้ต้องอยู่ข้างหลังเพียงลำพัง